არქიტექტურულმა პლატფორმა „ადგილმა“ Socar-ის მხარდაჭერით 2026 წლის 7–12 სექტემბერს ხევსურეთში საგანმანათლებლო არქიტექტურული ექსპედიცია ჩაატარა.
ექსპედიციის მიზანი იყო ხევსურეთის არქიტექტურის, დასახლებების, ლანდშაფტისა და ადგილობრივი სამშენებლო ცოდნის უშუალო შესწავლა — დაკვირვების, ჩანახატების, ფოტოგრაფიის, ვიდეოდოკუმენტაციისა და ადგილობრივ მოსახლეობასთან დიალოგის გზით.
შვიდმა მონაწილემ, ორგანიზატორებთან და მოწვეულ სპეციალისტებთან ერთად, ხევსურეთის სხვადასხვა სოფელი და ისტორიული დასახლება მოინახულა. ექსპედიცია ბარისახოდან დაიწყო და კორშას, გუდანის, ლებაისკარისა და კისტანის გავლით შატილამდე გაგრძელდა. მონაწილეებმა დაათვალიერეს ციხე-სახლები, კოშკები, ტრადიციული საცხოვრებლები და დასახლებათა სტრუქტურა, დააკვირდნენ მათ ურთიერთობას რთულ რელიეფთან, კლიმატთან და ლანდშაფტთან.
ასევე მოვინახულეთ შატილი, მუცო(მივუ,მუცუ), ანდაქი და არდოტის ხეობა. მუცოში მონაწილეები გაეცნენ ისტორიული სოფლის არქიტექტურასა და მისი დაცვისა და აღდგენის გამოცდილებას, ხოლო ანატორის ნასოფლარში — ამ ადგილის ტრაგიკულ ისტორიას და მის მატერიალურ კვალს. ექსპედიციის ფარგლებში განხორციელდა ფოტოგრაფიული და ვიდეოდოკუმენტაცია, შესრულდა არქიტექტურული ჩანახატები და გაიმართა საუბრები ადგილობრივ მცხოვრებლებთან მათი საცხოვრებლის, მშენებლობისა და ყოველდღიური ცხოვრების შესახებ.
ექსპედიციის ბოლო ორი დღე დაეთმო დიზაინ-დავალებას ახალ შატილში. მონაწილეები მუშაობდნენ 1980-იან წლებში დაპროექტებულ საცხოვრებელ კომპლექსზე, რომელიც თანამედროვე მშენებლობისა და ტრადიციული ხევსურული არქიტექტურის ურთიერთობის საინტერესო მაგალითია. წლების განმავლობაში დაგროვებული სხვადასხვა ადაპტაციისა და ცვლილების გააზრების საფუძველზე, მონაწილეებს დაევალათ არსებული საცხოვრებელი ერთეულების ხელახალი გააზრება და მათი თანამედროვე საჭიროებებთან დაკავშირებული დიზაინის შემუშავება.
დავალება არ გულისხმობდა ტრადიციული არქიტექტურის უცვლელად გამეორებას. პირიქით, სამუშაო პროცესი მიმართული იყო იმ კითხვაზე, თუ როგორ შეიძლება ადგილობრივი ცოდნა, მასალები, სივრცითი პრინციპები და ლანდშაფტთან ურთიერთობის გამოცდილება თანამედროვე არქიტექტურულ აზროვნებაში გაგრძელდეს.
ხევსურეთის ექსპედიცია „ადგილის“ მეთოდის ნაწილია — ადგილის შეცნობას დაკვირვებით, ხატვითა და ადამიანებთან ურთიერთობით. ჩვენ გვაინტერესებს არა მხოლოდ არსებული მემკვიდრეობის დოკუმენტირება, არამედ მისი გააზრება და იმ შესაძლებლობების ძიება, რომლებიც ტრადიციულ ცოდნას მომავალთან დააკავშირებს.
ექსპედიციის შედეგად შეიქმნა ჩანახატების, ფოტოების, ვიდეოებისა და კვლევითი მასალის არქივი, რომელიც მომავალ საგანმანათლებლო და კვლევით საქმიანობას დაედება საფუძვლად.