თუშეთი: სივრცითი და კულტურული იდენტობა

ნუგზარ იდოიძე 1949 წელს თუშეთის სოფელ ომალოში დაიბადა. აქვე გაატარა სკოლამდელი ასაკის პერიოდი. ეს იყო ტრადიციული თუშეთის უკანასკნელი წლები, ვიდრე საბჭოთა ხელისუფლება მოშლიდა მკვიდრ ცხოვრებას და იძულებით ჩაასახლდებდა ადგილობრივ მოსახლეობას. ბავშვობაში მიღებულმა შთაბეჭდილებებმა დიდწილად განაპირობა მისი შემდგომი პროფესიული ორიენტაცია.

1966 წელს წარჩინებით დაამთავრა ქვემო ალვანის საშუალო სკოლა და იმავე წელს ჩაირიცხა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტზე ეთნოლოგიის განხრით, რომელიც დაამთავრა 1974 წელს. მისი სადიპლომო თემა იყო: „თუშეთის პიქტოგრამები“, რაც მისი კვლევის მთავარ არეალად დარჩა დღემდე.

ნუგზარ იდოიძემ 1971-75 წლებში დაამთავრა დიმიტრი არაყიშვილის სახელობის 1 მუსიკალური სასწავლებელი ვოკალური ფაკულტეტი. ორი წელი იმსახურა, ხოლო შემდეგ იყო ამიერკავკასიის სასაზღვრო ჯარების სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლის სოლისტი.

1978 წლიდან დღემდე მუშაობს გ. ჩიტაიას სახელობის თბილისის ეთნოგრაფიულ მუზეუმში უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად და ეროვნული მუზეუმის ასისტენტად თუშეთში.

1983 წლიდან ოჯახით საცხოვრებლად გადავიდა თუშეთში დართლოს არქიტექტურული ნაკრძალის, თბილისის ეთნოგრაფიული მუზეუმის ფილიალის გამგედ. 1983-89 წლებში მუშაობდა ომალოს სკოლა-ინტერნატის ისტორიის მასწავლებლად. ამ პერიოდში დაიწყო ეთნოგრაფიული ნივთების მოძიება, რომლის ბაზაზე 1989 წელს გახსნა ეთნოგრაფიული მუზეუმი ომალოში.

1990-იანი წლების დასაწყისში მუშაობდა თუშეთის საკრებულოს თავმჯდომარედ და წილად ხვდა პატივი ადგილობრივი საბჭოს ბეჭედი შეეცვალა თავისუფალი საქართველოს ბეჭდით. 1992 წელს თუშეთში ჩამოაყალიბა საქართველოში პირველი სასაზღვრო საგუშაგო „თუშეთი“, რომლის უფროსიც 2000 წლამდე გახლდათ. მოღვაწეობის პერიოდში იგი ფართოდ იყენებდა ხალხური დიპლომატიის ტრადიციულ მეთოდებს მეზობელი დაღესტნელებისა და ჩეჩნების თემთან საურთიერთოდ, რამაც დადებითი როლი შეასრულა პოლიტიკური სტაბილურობის შესანარჩუნებლად.

2001 წელს ჰოლანდიელ მეგობრებთან ერთად ჩამოაყალიბა კულტურული ფონდი „კესელო“, რომლის ძალისხმევით, 2001-2006 წლებში აღადგინა კესელოს ხუთი ციხე-სახლი და გახსნეს ეთნოგრაფიული გამოფენა. 2006 წლიდან ნუგზარ იდოიძემ მუშაობა დაიწყო თუშეთის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციაში, სადაც დღემდე მუშაობს უფროს რეინჯერად.

გამოქვეყნებული აქვს სამეცნიერო სტატიები: „თუშეთის ეთნოყოფიერების მითოსური ასპექტი“ („ლიტერატურულ საქართველოში“, 2002), „ქართველთა საბრძოლო ხელოვნების მსოფლმხედველობრივი საფუძვლები“ (2002), „აღსდეგ რაინდულო საქართველო“ ი. ყეინაშვილთან ერთად (2004), „თუშეთის მწყემსური კულტურის მაფორმირებელი მითოლოგიები“ ეროვნული მუზეუმის კრებულში (2007), და „თუშეთის წეს-ჩვეულებებისა და რიტუალების ცნობარი მოგზაურთათვის“ (ბროშურა, 2006).

ბატონ ნუგზარს მიღებული აქვს ჯილდოები — მედალი „საბრძოლო დამსახურებისთვის“ და „ღირსების ორდენი“.