ბუნებრივი სამშენებლო მასალების მიმართ ინტერესი ბოლო წლებში საგრძნობლად გაიზარდა. კლიმატის ცვლილება, სამშენებლო სექტორის მაღალი ნახშირბადული ემისიები და უფრო ჯანსაღი საცხოვრებელი გარემოს შექმნის სურვილი არქიტექტორებსა და მკვლევრებს ტრადიციული მასალების ხელახალი გააზრებისკენ უბიძგებს. ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო მაგალითი ამ მიმართულებით ევროპული კვლევითი პროექტი CobBauge-ია.
CobBauge არის საერთაშორისო კვლევითი პროექტი, რომელიც ინგლისისა და საფრანგეთის უნივერსიტეტების, არქიტექტორების, ინჟინრებისა და ხელოსნების თანამშრომლობით განხორციელდა. პროექტის მთავარი მიზანი იყო ტრადიციული მიწის სამშენებლო ტექნიკის — Cob-ისა და Bauge-ის — თანამედროვე მოთხოვნებთან ადაპტირება და ისეთი კედლის სისტემის შექმნა, რომელიც ერთდროულად იქნებოდა ეკოლოგიური, ენერგოეფექტური და თანამედროვე სამშენებლო ნორმებთან შესაბამისი.
რა არის Cob და Bauge?
Cob და Bauge მიწით მშენებლობის ტრადიციული მეთოდებია, რომლებიც საუკუნეების განმავლობაში გამოიყენებოდა სამხრეთ-დასავლეთ ინგლისსა და ჩრდილო-დასავლეთ საფრანგეთში. მათი ძირითადი შემადგენლობა ადგილობრივი ნიადაგი, ქვიშა, თიხა, წყალი და მცენარეული ბოჭკოებია, ძირითადად ჩალა.
ამ ტექნოლოგიით აშენებული მრავალი შენობა დღესაც არსებობს და ადასტურებს მასალის გამძლეობას. თუმცა, მიუხედავად ამ უპირატესობისა, ტრადიციული მიწის კედლები თანამედროვე ენერგოეფექტურობის მოთხოვნებს სრულად ვეღარ აკმაყოფილებდა. ტრადიციულად, ასეთი შენობები ძალიან სქელი კედლებით გამოირჩეოდა, რადგან თერმული კომფორტის მიღწევა მთლიანად მასიური მიწის კედლის საშუალებით ხდებოდა. CobBauge-ის კვლევამ აჩვენა, რომ კონსტრუქციული სიმტკიცისა და თბოიზოლაციის ფუნქციების ერთმანეთისგან გამოყოფით შესაძლებელია მასალის უფრო ეფექტურად გამოყენება და უკეთესი თერმული მახასიათებლების მიღწევა. სწორედ ამ პრობლემის გადაჭრას ისახავდა მიზნად CobBauge.
კვლევა
პროექტის ფარგლებში მკვლევრებმა სხვადასხვა ტიპის ნიადაგი და ბუნებრივი ბოჭკოები შეისწავლეს, ჩაატარეს ლაბორატორიული ტესტები და შექმნეს ახალი კედლის სისტემა, რომელიც ორ განსხვავებულ მიწის ნარევს აერთიანებს.
კედლის შიდა ფენა მსუბუქი და დათბუნებულია, ხოლო გარე ფენა უფრო მკვრივი და კონსტრუქციულ სიმტკიცესაც უზრუნველყოფს. ორივე ფენა მთლიანად ბუნებრივი მასალებისგან შედგება და ერთად მონოლითურ კედელს ქმნის.
ამ მიდგომამ შესაძლებელი გახადა ტრადიციული მიწის მშენებლობის შენარჩუნება თანამედროვე თბოიზოლაციის მოთხოვნებთან ერთად.
CobBauge-ის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მახასიათებელია ის, რომ ეს არ არის მხოლოდ ახალი სამშენებლო დეტალი. პროექტმა შეცვალა თავად კვლევის მიდგომა — ტრადიციული ცოდნა თანამედროვე ლაბორატორიულ კვლევებთან, ინჟინერიასთან და პრაქტიკულ ექსპერიმენტებთან დააკავშირა. შედეგად, მიწით მშენებლობა აღარ განიხილება მხოლოდ ისტორიულ ტექნიკად, არამედ თანამედროვე სამშენებლო სისტემად, რომლის შესაძლებლობებიც მეცნიერულად არის შესწავლილი.
პროტოტიპი
CobBauge მხოლოდ თეორიული კვლევა არ ყოფილა. პროექტის ფარგლებში ინგლისსა და საფრანგეთში აშენდა სრულმასშტაბიანი საცდელი შენობები, სადაც სისტემის მუშაობა რეალურ პირობებში გამოიცადა.
დღემდე მიმდინარეობს კედლების ტემპერატურის, ტენიანობისა და საერთო ენერგოეფექტურობის მონიტორინგი. ამ მონაცემების საფუძველზე მკვლევრები აფასებენ, როგორ იქცევა მასალა სხვადასხვა სეზონსა და კლიმატურ პირობებში.
სწორედ ასეთი პრაქტიკული ტესტირება განასხვავებს CobBauge-ს მრავალი ექსპერიმენტული იდეისგან — პროექტი რეალურ გარემოში შემოწმებული სისტემაა.
რატომ არის CobBauge მნიშვნელოვანი?
CobBauge საინტერესოა არა მხოლოდ იმიტომ, რომ მიწისგან აშენებულ კედლებს გვთავაზობს. მისი მთავარი ღირებულება ის არის, რომ აჩვენებს, როგორ შეიძლება ტრადიციული ცოდნა თანამედროვე მეცნიერებისა და ინჟინერიის დახმარებით განვითარდეს.
ბუნებრივი მასალები ხშირად მხოლოდ ისტორიულ და ხალხურ არქიტექტურასთან ასოცირდება. CobBauge ამ წარმოდგენას ცვლის. პროექტი ამტკიცებს, რომ სწორად დაგეგმილი კვლევის, ინჟინერიისა და ტესტირების შედეგად ტრადიციული მასალებიც შეიძლება თანამედროვე არქიტექტურის სრულფასოვანი ნაწილი გახდეს.
პროექტი ეფუძნება ადგილობრივ რესურსებს, ამცირებს მაღალი ენერგიის მქონე სამშენებლო მასალების გამოყენებას და ხელს უწყობს მდგრად მშენებლობას. ადგილობრივი ნიადაგის გამოყენება ასევე ამცირებს მასალების შორ მანძილზე ტრანსპორტირების საჭიროებას და კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს ადგილობრივი რესურსების მნიშვნელობას.
CobBauge-ის კიდევ ერთი საინტერესო ასპექტი ოსტატობის აღორძინებაა. მსგავსი პროექტები არა მხოლოდ ახალ ტექნოლოგიას ქმნის, არამედ ინარჩუნებს და ავითარებს იმ პრაქტიკულ ცოდნას, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში თაობიდან თაობას გადაეცემოდა და ინდუსტრიული მშენებლობის გავრცელებასთან ერთად თითქმის დავიწყებას მიეცა.
ამავე დროს, მიწის კედლები ბუნებრივად არეგულირებს ტენიანობას, რაც კომფორტული შიდა მიკროკლიმატის შექმნას უწყობს ხელს. ბუნებრივი მასალების გამოყენება სულ უფრო მეტად განიხილება როგორც ჯანსაღი და დაბალენერგიული საცხოვრებელი გარემოს შესაქმნელი მეთოდი.
CobBauge საინტერესო მაგალითია იმისა, თუ როგორ შეიძლება არქიტექტურა, ინჟინერია და სამეცნიერო კვლევა ერთ პროექტში გაერთიანდეს. იგი გვიჩვენებს, რომ ინოვაცია მხოლოდ ახალი ფორმებისა და მასალების შექმნა არ არის — ხშირად ის უკვე არსებული მასალის უკეთ გაგებასა და მისი შესაძლებლობების ხელახლა აღმოჩენაში მდგომარეობს.
მიუხედავად იმისა, რომ CobBauge ინგლისსა და საფრანგეთში შეიქმნა, მისი მიდგომა საინტერესოა იმ ქვეყნებისთვისაც, სადაც ბუნებრივი მასალებით მშენებლობის მდიდარი ტრადიცია არსებობს. მსგავსი კვლევები გვახსენებს, რომ ისტორიული სამშენებლო ცოდნა მხოლოდ მემკვიდრეობის ნაწილად არ უნდა დარჩეს — ის შეიძლება თანამედროვე არქიტექტურის განვითარების ერთ-ერთ მიმართულებადაც იქცეს.
CobBauge კიდევ ერთხელ გვახსენებს, რომ ინოვაცია ყოველთვის ახალი მასალის შექმნას არ ნიშნავს. ზოგჯერ ის იწყება იმ ცოდნის ხელახლა აღმოჩენით, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში არსებობდა, მაგრამ თანამედროვე ტექნოლოგიების განვითარებასთან ერთად დავივიწყეთ.
დასკვნა
CobBauge ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ევროპული მაგალითია იმისა, თუ როგორ შეიძლება ტრადიციული სამშენებლო ტექნიკა თანამედროვე კვლევის, ექსპერიმენტისა და პრაქტიკის ნაწილად იქცეს. პროექტი გვიჩვენებს, რომ ბუნებრივი მასალები მხოლოდ ისტორიული მემკვიდრეობა არ არის — ისინი შეიძლება გახდნენ თანამედროვე, მდგრადი და ენერგოეფექტური არქიტექტურის მნიშვნელოვანი ნაწილი.
შესაძლოა, სწორედ მსგავსი კვლევები გახდეს საფუძველი იმისა, რომ მომავალში ადგილობრივი სამშენებლო ტრადიციები არა მხოლოდ შევინარჩუნოთ, არამედ ახალი თვალითაც დავინახოთ.
CobBauge-ის საცდელი შენობა პლიმუთის უნივერსიტეტში.
Anastasia Dombrovskaia
ანასტასია დომბროვსკაია არის არქიტექტორი და მკვლევარი, რომელიც კავკასიის ვერნაკულარულ არქიტექტურასა და ტრადიციული სამშენებლო ტექნიკებისა და თანამედროვე ინჟინერიის ურთიერთკვეთას სწავლობს.
