როდესაც ძველი ცოდნა მომავლის ტექნოლოგიად იქცევა
კაცობრიობის არქიტექტურული ისტორია მუდმივი ინოვაციების ისტორია არ არის. ხშირად ყველაზე მნიშვნელოვანი აღმოჩენები ახალი მასალების გამოგონებიდან კი არა, უკვე არსებული ცოდნის ხელახალი გააზრებიდან იბადება.
დატკეპნილი მიწა (Rammed Earth) სწორედ ასეთი მასალაა. ათასობით წლის განმავლობაში ის ადამიანისთვის ერთ-ერთი ყველაზე ხელმისაწვდომი და საიმედო სამშენებლო რესურსი იყო. მისი გამოყენების მაგალითები გვხვდება ჩინეთის, იემენის, მაროკოს, ესპანეთის, საფრანგეთისა და ევროპის სხვა რეგიონების არქიტექტურაში. ადგილობრივი ნიადაგი, დაბალი ენერგომოხმარება, მაღალი თერმული ეფექტურობა და გარემოსთან ბუნებრივი ადაპტაცია ამ ტექნიკას საუკუნეების განმავლობაში გამორჩეულ სამშენებლო სისტემად აქცევდა.
თუმცა ინდუსტრიული რევოლუციის შემდეგ მიწა თანამედროვე მშენებლობიდან თითქმის გაქრა. მისი ადგილი ბეტონმა, ფოლადმა და გამომწვარმა აგურმა დაიკავა. მიუხედავად იმისა, რომ მიწის კონსტრუქციები ეკოლოგიურად უფრო მდგრადი იყო, მათ მნიშვნელოვანი ტექნიკური შეზღუდვა ჰქონდათ — მასალა ძალიან კარგად მუშაობს Compression-ზე, თუმცა სუსტად უძლებს Tension-ს. სწორედ ეს ზღუდავდა მისი გამოყენების შესაძლებლობას უფრო რთულ და მაღალ კონსტრუქციებში.
დღეს, როდესაც არქიტექტურა ეკოლოგიურ მასალებსა და მდგრად სისტემებს ეძებს, ეს უძველესი ტექნოლოგია ახალი ინტერესის საგნად იქცა. მთავარი კითხვა კი ასეთია:
შესაძლებელია თუ არა, რომ ათასწლოვანი სამშენებლო ცოდნა თანამედროვე საინჟინრო მეთოდებთან შერწყმით სრულიად ახალ კონსტრუქციულ შესაძლებლობად გადაიქცეს?
ამ კითხვაზე პასუხის ძიებას შვეიცარიელი არქიტექტორი Roger Boltshauser უკვე თითქმის ორი ათწლეულის განმავლობაში აგრძელებს.
კვლევა, რომელიც ერთ შენობაზე გაცილებით დიდია
Boltshauser-ისთვის მიწა მხოლოდ ეკოლოგიური მასალა არასოდეს ყოფილა. მისი კვლევა ეფუძნება რწმენას, რომ ტრადიციული სამშენებლო ტექნოლოგიები ჯერ კიდევ ფლობენ გამოუყენებელ პოტენციალს და თანამედროვე ინჟინერიასთან შერწყმით შეუძლიათ ახალი კონსტრუქციული სისტემების შექმნა.
ამ გზაზე ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი პარტნიორი ავსტრიელი კერამიკოსი და მიწის მშენებლობის პიონერი Martin Rauch გახდა. სწორედ მასთან თანამშრომლობამ გადააქცია თეორიული ინტერესი პრაქტიკულ ექსპერიმენტებად.
2008 წელს დასრულებული House Rauch თანამედროვე მიწის არქიტექტურის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ნიმუშად მიიჩნევა. პროექტმა დაამტკიცა, რომ დატკეპნილი მიწა თანამედროვე არქიტექტურულ ენაშიც შეიძლება იყოს აქტუალური, თუმცა Boltshauser-ისთვის ეს მხოლოდ დასაწყისი იყო.
შემდეგი წლები დაეთმო მასალის ქცევის შესწავლას, მცირე პროტოტიპების შექმნას, დატვირთვების ანალიზს, ციფრულ მოდელირებასა და სხვადასხვა კონსტრუქციული სისტემის გამოცდას. კვლევის მთავარი მიზანი იყო დატკეპნილი მიწის ერთ-ერთი ფუნდამენტური შეზღუდვის გადალახვა — ისეთი კონსტრუქციული სისტემის შექმნა, რომელიც ამ მასალის გამოყენების შესაძლებლობებს ტრადიციულ საზღვრებს გასცდებოდა.
კვლევიდან პროტოტიპამდე
Kiln Tower მოულოდნელად არ გაჩენილა. მას წინ უძღოდა ექსპერიმენტების, პროტოტიპებისა და კვლევითი თანამშრომლობების მრავალწლიანი პროცესი.
2008 — House Rauch
პირველი მნიშვნელოვანი ნაბიჯი თანამედროვე მიწის არქიტექტურის ახალი ინტერპრეტაციისკენ.
2015 — Pisé: Rammed Earth – Tradition and Potential
გამოიცა კვლევითი წიგნი, რომელმაც გააერთიანა ისტორიული ცოდნა და თანამედროვე კვლევები მიწის კონსტრუქციების შესახებ.
2017 — Sitterwerk Mock-up
შეიქმნა ექსპერიმენტული პროტოტიპი, სადაც პირველად გამოიცადა Prestressed Rammed Earth სისტემა.
2017–2021 — Kiln Tower
კვლევა პირველად განხორციელდა რეალური არქიტექტურული შენობის სახით.
როდესაც პროტოტიპი არქიტექტურად იქცევა
შვეიცარიის ქალაქ ჩამში აგურის მუზეუმისთვის შექმნილი Kiln Tower ერთი შეხედვით უბრალო სადამკვირვებლო კოშკია. სინამდვილეში კი იგი სრულმასშტაბიანი კვლევითი ლაბორატორიაა.
პროექტის მთავარი ინოვაცია Prestressed Rammed Earth სისტემაა. ფოლადის წინასწარ დაჭიმული ღეროები მიწის ელემენტებს მუდმივ Compression-ში ამყოფებს, რის შედეგადაც კონსტრუქცია იმ პრობლემას გადალახავს, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში მიწის არქიტექტურის მთავარ შეზღუდვად მიიჩნეოდა.
ამ პროექტმა დაამტკიცა, რომ დატკეპნილი მიწა შესაძლებელია გამოყენებულ იქნას არა მხოლოდ მასიურ კედლებში, არამედ უფრო რთულ, მაღალ და საინჟინრო თვალსაზრისით ამბიციურ კონსტრუქციებშიც.
კოშკი ასევე შეგნებულად არ მალავს საკუთარ კონსტრუქციას. ფოლადის ელემენტები, შეერთებები და წინასწარ დამზადებული ბლოკები ღიად არის დატოვებული, რაც შენობას ერთგვარ საგანმანათლებლო ინსტრუმენტად აქცევს. აქ კონსტრუქცია მხოლოდ ფუნქციური ელემენტი აღარ არის — იგი თავად არქიტექტურული ენაა.
რას გვასწავლის Kiln Tower?
Kiln Tower-ის ყველაზე მნიშვნელოვანი მიღწევა არც მისი ფორმაა და არც მასალა.
მისი მთავარი ღირებულება არის კვლევა.
რა აღმოაჩინა ამ კვლევამ?
- მსოფლიოში პირველად სრულმასშტაბიან შენობაში განხორციელდა Prestressed Rammed Earth სისტემა.
- დადასტურდა, რომ დატკეპნილი მიწა ფოლადის წინასწარი დაჭიმვის სისტემასთან კომბინაციაში შეიძლება გამოყენებულ იქნას უფრო მაღალი და უფრო მდგრადი კონსტრუქციებისთვის.
- კვლევამ აჩვენა, რომ მიწის ელემენტების წინასწარი დამზადება ამარტივებს მშენებლობას და ქმნის სტანდარტიზაციის შესაძლებლობას.
- პროექტმა დაადასტურა, რომ ისტორიული სამშენებლო მეთოდების განვითარება შესაძლებელია თანამედროვე საინჟინრო დეტალების ინტეგრაციით, მათი ავთენტურობის დაკარგვის გარეშე.
- Kiln Tower გახდა არა მხოლოდ არქიტექტურული ობიექტი, არამედ კვლევითი პლატფორმა, რომლის შედეგებიც მომავალი მიწის კონსტრუქციების განვითარებას ემსახურება.
Kiln Tower არ გვთავაზობს დასრულებულ პასუხს. პირიქით, იგი ახალ კითხვებს აჩენს და გვიჩვენებს, რომ მიწის არქიტექტურის შესაძლებლობები ჯერ კიდევ სრულად არ არის აღმოჩენილი.
პროექტის ინფორმაცია
პროექტი: Kiln Tower for the Brickworks Museum
არქიტექტორი: Roger Boltshauser / Boltshauser Architekten AG
თანამშრომლობა: Martin Rauch / Lehm Ton Erde
მდებარეობა: Cham, Switzerland
პროექტირება და მშენებლობა: 2017–2021
ფოტო დოკუმენტაცია
სტატიაში გამოყენებული ფოტოები ეკუთვნის Boltshauser Architekten AG-ს და პროექტის ოფიციალურ ფოტოგრაფებს. ფოტომასალა აღებულია ბიუროს ოფიციალური პროექტის გვერდიდან და გამოყენებულია შესაბამისი საავტორო მითითებით.
Kiln Tower ჩამის მინდორში, შვეიცარია.
Anastasia Dombrovskaia
ანასტასია დომბროვსკაია არის არქიტექტორი და მკვლევარი, რომელიც კავკასიის ვერნაკულარულ არქიტექტურასა და ტრადიციული სამშენებლო ტექნიკებისა და თანამედროვე ინჟინერიის ურთიერთკვეთას სწავლობს.
